COVID-19 सँगै जाडो मौसम र कोरोनरी मुटुरोग

डा युवराज लिम्बू,

बरिष्ठ मुटुरोग बिशेषज्ञ

सन् 2019 को डिसेम्बरमा चीनको उहान् शहरमा देखा परेर तिब्र रुपले विश्वब्यापी रुपमा फैलिएको COVID-19 लाई WHO ले महामारीको रुपमा घोषणा गरेको करिव आठ महिना सम्मको अवधिमा विश्वभर करिव साढे पाँच करोड व्यक्ति कोरोना भाइरसको संक्रमणबाट संक्रमित भइसकेका छन् भने COVID-19 को कारण तेह्र लाख भन्दा बढी व्यक्तिको मृत्यु भइसकेको छ l 


संक्रमितहरु मध्ये करिव सत्तरी प्रतिशत व्यक्तिहरु पूर्ण रुपले निको पनि भइसकेका छन् l तथ्यांक अनुसार बढी उमेर समुहका बृद्ध पुरुषहरु साथै दीर्घ रोगहरु जस्तै; मुटु र रक्तनलीको रोग, उच्च रक्तचाप, मधुमेह, दमको रोग र क्यान्सर आदि बाट ग्रस्त दीर्घ रोगीहरुको समुहमा COVID-19 को मृत्यु दर बढि देखिएको छ l गत बर्ष जाडो मौसमबाट देखा परेको COVID-19, यस बर्ष जाडो मौसममा यसको जोखिम र संक्रमणको अवस्था कस्तो हुने हो हेर्न बाँकि नै छ l
तुलनात्मक रुपमा हेर्दा COVID-19 को संक्रमणबाट स्वस्थ्य व्यक्तिहरुको समुहको तुलनामा मुटु र रक्तनली बिमारीहरुको समुहमा मृत्यु दर बढि देखिन्छ l
मुटु र रक्तनली बिमारबाट संसार भरि प्रति बर्ष सबै भन्दा धेरै अर्थात् करिव एक करोड  पचहत्तर लाख भन्दा बढि मानिसको मृत्यु हुने गर्दछ l सम्पूर्ण मुटु र रक्तनली रोगहरुबाट हुने मृत्युहरुमा कोरोनरी मुटुरोग, जस्को कारण हार्ट एट्याक (Heart attack), हार्ट फेलियर (Heart failure) र मुटुको चालमा गडबड हुने वा हार्ट ब्लक हुने गर्दछ, बाट सबै भन्दा बढि मानिसको मृत्यु हुने गर्दछ l COVID-19 को संक्रमणबाट रक्तनलीहरुमा इन्फ्लामेशन (Inflammation) हुने साथै रगत जम्ने प्रक्रियामा गडबडी हुने हुनाले हार्ट एट्याक हुने नयाँ कारणहरु अध्ययनले देखाएको छ l 
यसको साथ साथै COVID-19 संक्रमणको त्रासले हार्ट एट्याकका बिमारीहरु समयमै हस्पिटल नपुग्नाले उपचार पद्धतिको प्रभावकारिता घट्ने र मृत्यु दर बढेको कुरा अध्ययनहरुले पुष्टि गरेको छ l यस बर्ष जाडो मौशमको सुरुवात सँगै मुटु र रक्तनली बिमारीहरुले बिशेष सतर्कता अपनाउनु पर्ने देखिन्छ l अत्याधिक चिसो आँफैमा शरीरको लागि एक स्ट्रेस (Stress) हो l
 चिसो वा जाडो मौसममा शरीरका बाहिरी रक्तनलीहरु खुम्चिएर रक्तचाप वृद्धि हुने हुनाले शरीरमा रक्तसंचार प्रवाह गर्न मुटुलाई बढी काम गर्नुपर्ने हुन्छ l जाडोको कारण रक्तनलीहरुमा रगत जम्ने प्रकृया बढी सकृय हुन् सक्तछ l यिनै कारणहरुले गर्दा जाडो मौसममा कोरोनरी मुटुरोग सम्बन्धि बिमारीहरुलाई बढी छाती दुख्ने वा हार्ट एट्याक हुने सम्भावना बढी हुन्छ l
 जाडो मौसममा कोरोनरी मुटुरोग सम्बन्धि बिमारीहरु र बृद्ध उमेर समुहका व्यक्तिहरु बढी जोखिममा हुने हुनाले बढी सावधानी अपनाउनु पर्ने हुन्छ l  यस कारण जाडो मौसममा निम्न कुराहरुमा ध्यान दिनु पर्ने हुन्छ;
Ø  आफ्नो घर, कोठा न्यानो राख्ने l मन तातो पानी प्रयोग गर्ने, न्यानो र सन्तुलित खाना खाने l
Ø  न्यानो वातावरणमा सकृय रहने र शरीरलाई न्यानो राख्ने l एक्कासी बढी धपेडी वा अत्याधिक ब्यायाम नगर्ने र शरीरलाई आवश्यकता भन्दा बढी तातो नबनाउने l
Ø  अनावश्यक रुपमा घर बाहिर जाडोमा हिँडडुल नगर्ने l आवश्यक परेमा न्यानो कपडा लगाउने l कपडाहरु बिभिन्न पत्रमा लगाउने यसकारण आवश्यकता अनुसार सबै भन्दा बाहिरको कपडा खोल्न पनि सकियोस र शरीरलाई न्यानो पनि राख्न सकियोस l कपडा लगाउँदा टाउको, अनुहार र हातहरुलाई पनि ख्याल गर्नु पर्दछ त्यसैले जाडो मौसममा टोपी, स्कार्फ, मफलर र पन्जाको प्रयोग गर्ने l
Ø  मध्यपान नगर्ने l
Ø  जाडो मौसममा शारीरिक सकृयता कम रहने हुनाले आफ्नो शारीरिक वजन बारे सचेत रहने l
Ø  जाडो मौसममा आफ्नो रक्तचापको अवस्था र शरीरमा कोलेस्टेरोलको मात्रा बारे सचेत रहने l मधुमेह बारे पनि सतर्क रहने l
Ø  औषधिहरु नियमित रुपमा सेवन गर्ने र नियमित रुपमा स्वास्थ्य परिक्षण गर्ने l
Ø  छाती दुख्ने वा मुटु रोगको शंका भएमा तुरन्त हस्पिटल जाने l
Ø  COVID-19 को संक्रमणबाट बच्न अपनाउनु पर्ने बिज्ञान सम्मत ज्ञान र WHO को गाइडलाईन (Guideline) बारे अध्यावधिक (Up-to-date) रहने l
Ø  मौसमी रुघा, खोकीबाट बच्ने र Flu vaccine लगाउने l

, , ,